Một chút so sánh về phụng vụ tại Việt Nam và Hoa Kỳ
I. Giới thiệu bản thân
1. Tôi chịu chức linh mục tại Hoa Kỳ sau khi mãn khóa chương trình huấn luyện
tại Việt Nam và bổ túc tại một Đại Chủng Viện ở Hoa Kỳ năm 1986.
2. Trong suốt thời gian 30 năm tôi đã phục vụ các giáo xứ Mỹ trong cương vị linh
mục phó và quản xứ, cũng như có hơn 10 năm làm tuyên úy 3 bệnh viện thuộc TGP
Newark, New Jersey. Nói ra có vẻ dài dòng nhưng là để độc giả nhận xét chân thực
hơn về những điều tôi trình bày dưới đây.
II. Tại Hoa Kỳ
1. Có nhiều người Việt Nam thường nói là người Công Giáo ở Mỹ "lạnh nhạt" với
đạo. Xin thưa, ở đây phải hiểu "người Công Giáo ở Mỹ" là người Việt Nam Công
Giáo ở Mỹ, không phải người Mỹ bản địa. Cá nhân người nói trên chưa chắc đã đi
lễ tiếng Anh hằng ngày nên không thấy được: lễ ngày thường ở các nhà thờ Mỹ cũng
không đến nỗi thưa người.
2. Thánh Lễ, nói riêng lễ Chúa Nhật, ở nhà thờ Mỹ: đa số không kéo dài quá 1
tiếng đồng hồ dù không bỏ sót một điều gì theo quy luật "chữ đỏ" của sách lễ
Rôma. Thánh lễ luôn có những khoảng trống phụng vụ. Chủ tế luôn dành 1, 2 giây
sau khi xướng: "Chúng ta hãy cầu nguyện" ở Lời Nguyện Đầu Lễ (Opening
Prayer/Collect). Sau Lời Nguyện Đầu Lễ, mọi người ngồi xuống và chỉ lúc đó,
người đọc sách mới rời khỏi ghế và "thong thả" đi lên thư đài (lectern hoặc
pulpit, bục giảng).
3. Những phần khác trong phụng vụ được tiếp tục sau khi phần trước hoàn thành và
không có sự vội vã. Đặc biệt, sau bài giảng thì vị chủ tế không xướng kinh Tin
Kính tại bục giảng nhưng về lại bàn thờ và lúc đó người phụ trách đờn mới bắt
đầu đánh đờn.
4. Sau kinh Tin Kính, các người ushers (phụ trách dẫn chỗ, ...) mới lấy các oi/giỏ
có tay cầm dài để đi từng hàng ghế thu tiền. Trong khi đó người phụ trách đờn
dạonhạc để sửa soạn cho thánh ca dâng lễ.
5. Sau khi thu tiền xong thì những người dâng của lễ (nếu có) mới bắt đầu đi từ
cuối nhà thờ (hoặc giữa nhà thờ) đi lên. Trong khi đó người đánh đờn dạo nhạc
...
Nói chung, không có những chuyển động khác giữa lúc một hành vi phụng vụ khác
đang xảy ra (không overlap). Nhất là người đọc bài đọc I không đi lên khi cha
chủ tế chưa kết thúc Lời Nguyện Đầu Lễ và chưa ngồi xuống. Và cũng không có việc
chú giúp lễ đi ra thắp lại ngọn nến bị tắt giữa chừng hoặc sửa lại quạt điện,
... Nếu lỡ tắt thì cứ để yên cho đến khi thu tiền thì "chấp nhận" được (Thu tiền
không phải là một hành vi phụng vụ). Ngay cả khi hát kinh Tin Kính hay kinh Tiền
Tụng ...
6. Nếu có thông báo sau lễ thì chỉ thi hành sau khi ban phép lành trong tư thế
đứng hoặc ngồi (nếu dài) vì thông báo không thuộc về thánh lễ. Nhất là trong lễ
an táng: đại diện gia đình thưa chuyện cùng giáo dân trước khi chủ tế bắt đầu
thánh lễ với dấu Thánh Giá hoặc sau nghi thức từ biệt (ngoài thánh lễ).
7. Tất cả các chi tiết được cử hành một cách tuần tự, không "dẫm chân" lên nhau
nhưng thời gian thánh lễ không dài. Yếu tố này cũng tùy thuộc vào thời lượng của
cha giảng thuyết.
III. Tại Việt Nam
1. Nói ra thì có vẻ châm biếm: người Việt Nam giàu nhiều thứ nhưng có một điều
rất nghèo: không có nhiều thời giờ!
2. Đi lễ thì trễ và về thì sớm (= ngay sau khi rước lễ).
3. Cha giảng thêm một chút thì than là cha giảng dài!
4. Thánh lễ dù trọng đến mấy cũng không cần giáo dân dẫn lễ vì cha chủ tế sẽ làm
việc ấy sau khi bắt đầu. Có nhiều bài dẫn lễ dài đến 10 phút và chỉ là tư tưởng
mà cha chủ tế sẽ nói đầu lễ hoặc trong bài giảng.
5. Lời nguyện giáo dân đọc theo trong sách in sẵn: đây là một điều quá phổ thông
và có thể nói hơi quá: một tệ nạn! (hầu như nhà thờ nào cũng có). Tôi đã nghe
một lần: cầu cho Đức Giám Mục Phêrô của giáo phận chúng ta. Xem lại thì hóa ra
là sách mua của giáo phận N. mà Giám Mục đương nhiệm là Phêrô trong khi Giám Mục
của giáo phận mình là Giuse! Từ đó ta có thể kết luận: các cha quản xứ "bận việc"
nên không có giờ soạn. Lại nữa, không có lời nguyện nào cầu cho người đã qua đời,
đặc biệt trong giáo xứ.
6. Lại thêm một thiếu sót (tuy không cần thiết): lời nguyện giáo dân thiếu tính
thời sự nghĩa là không bao giờ nhắc đến những gì vừa, đang và sẽ xảy ra trong
Giáo Hội hoàn vũ, thế giới (nhất là thiên tai), và địa phương. Không bao giờ
nghe được lời cầu nguyện cho các học sinh dịp khai giảng, nghỉ hè, ra trường,
cho các nạn nhân lũ lụt, ...
7. Mỗi lời nguyện giáo dân nên càng ngắn càng tốt: vừa đủ nói lên mục đích của
lời đó, không dài giòng như một bài giảng! Thí dụ: Chúng ta hãy cầu nguyện cho
Đức Thánh Cha và các vị có trọng trách lãnh đạo được đầy ơn Chúa Thánh Thần để
hướng dẫn Giáo Hội. Chúng ta hãy cầu xin Chúa. Xin xem bản mẫu trong Sách Lễ
Rôma.
8. Tóm lại, nếu có dẫn lễ và lời nguyện giáo dân dài lê thê thì thánh lễ sẽ có 3
bài giảng (tính luôn cả bài chia sẻ của cha giảng thuyết). Lúc đó xin đừng phàn
nàn cha giảng dài!
9. Có một việc nghiêm trọng: rất nhiều nhà thờ (nếu không nói là tất cả) đều tổ
chức thu tiền trong khi đọc kinh Tin Kính với lý do thuận tiện và tiết kiệm thời
giờ. Xin nhắc quý vị: đọc kinh TIN KÍNH là TUYÊN XƯNG ĐỨC TIN, không phải để thu
tiền!
IV. Đề nghị (không nhất thiết có trong các nhận xét trên)
1. Nên nhắc cho giáo dân ngày giỗ của các cha cựu chánh xứ. Đã có giáo xứ nhắc
đến lễ bổn mạng của một thầy đã giúp xứ cách đó mấy năm mà quên ngày giỗ cha xứ
cũ.
2. Nên tổ chức một lễ riêng cầu nguyện cho các cha xứ đã qua đời, tốt nhất là
kết hợp với lễ cầu cho cha xứ vào ngày 4/8 lễ thánh Gioan Maria Vianney, bổn
mạng các cha xứ. Nếu kết hợp trong ngày mồng 2 Tết hoặc ngày 2/11 thì sẽ bị "loảng"
đi!
3. Trước lễ nên tổ chức đọc kinh sao cho kết thúc sít sao với giờ lễ, không sớm
quá hoặc dài quá. Có giáo xứ lần chuỗi trước lễ: rất là thuận tiện vì hễ đúng
giờ lễ là dừng lần chuỗi ngay mà không có vẻ bất kính!
4. Dùng thời gian thu tiền để các chú giúp lễ/thầy phó tế sửa soạn bàn thờ và
người đánh đàn dạo đàn nhưng không hát.
5. Cha giảng xong thì đợi cha ra dấu thì mới bắt kinh Tin Kính (nếu hát, thường
là khi cha chủ tế đứng lên hoặc đến bàn thờ hay ghế ngồi).
6. Người đánh đờn: đếm nhẩm 1, 2 , 3, 4, 5 (khoảng 3 giây) thì mới đánh đờn: Lạy
Chiên Thiên Chúa. Hầu như nhà thờ nào cũng bắt đầu khi giáo dân chưa kịp chúc
bình an cho nhau.
7. Có cha đồng tế/phó tế lên mở cửa nhà tạm trong khi đọc kinh Lạy Cha. Việc này
nên làm trong khi hát/đọc "Lạy Chiên Thiên Chúa". Hình như do chính đương sự
hoặc do lệnh của cha xứ?
8. Bớt chụp hình trên cung thánh sau lễ. Ngày nay có khuynh hướng các linh mục (kể
cả Giám Mục chủ tế) xuống quay mặt về cung thánh để chụp hình chung với giáo dân,
để mọi người "đều có mặt" trong hình chụp/video. Điều đáng lưu ý là: người chụp
ảnh sẽ phải lên cung thánh, có khi đứng phía sau bàn thờ (chỗ của cha chủ tế) để
góc chụp được rộng rãi hơn. Nên hay không nên? Tùy ý ... cha phụ trách.
9. Phó tế (thầy Sáu): không được chú trọng và đứng sai chỗ. Quỳ trong lúc đọc
Kinh Nguyện Thánh Thể (sau kinh Tiền Tụng). Ngồi bên phải chủ tế.
10. Áo lễ (chasuble) trong khi đồng tế. Nên để một mình chủ tế mặc áo lễ
(chasuble) để làm nổi bật phần vụ chủ tế là chủ toàn bộ phụng vụ. Việc này luôn
có ngoại lệ.
11. Đồng tế trong lễ an táng??? Luật mang tính tiêu cực: cấm hơn là tùy theo
trường hợp! Sợ các cha lỗi lệnh cấm dâng nhiều lễ và cũng lấy cớ là không phân
biệt "giàu nghèo"! Trường hợp đám cưới thì khác. Ở đây chỉ đề cập đến lễ an táng:
nhiều lời cầu nguyện thì tốt và có khi là để truyền giáo cho người khác đạo.
12. Vinh tụng ca (Doxology): chủ tế nên một mình nâng cao đĩa Mình Thánh và chén
Máu Thánh, không phải đồng tế hoặc phó tế nâng chén thánh (xem Sách Lễ Rôma).
12. Lời mời: "Anh chị em hãy chúc bình an" và "Lễ xong chúc anh chị em đi bằng
an": có thể do phó tế, nhưng không phải do đồng tế. (xem Sách Lễ Rôma).
13. Thắc mắc: tại sao quý Giám Mục lại chủ tế trong thánh lễ kỷ niệm ngày phong
chức của linh mục? Có nơi, vị Giám Mục chỉ "chủ tọa" chứ không chủ tế. Trong một
lễ tạ ơn tôi thấy Đức Giám Mục mặc phẩm phục có bàn quỳ bên góc của cung thánh.
Ngài cũng được trao Mình Thánh từ linh mục (không đồng lúc với các linh mục đồng
tế). Lễ an táng cha/mẹ linh mục thì tùy ý Giám Mục sở tại.
14. Nhiều nhà thờ không có nghi thức làm phép xác ở cuối nhà thờ ngay đầu lễ,
nói lên tầm quan trọng của bí tich Rửa Tội.
15. Mũ sọ của Đức Giám Mục: nên để cho ngài tự lấy xuống!
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Tóm lại: Cử hành Thánh Lễ đầy đủ và nghiêm trang sẽ không dài dù với các khoảng
trống phụng vụ (liturrgical moments of silence)!!